Sau khi tốt nghiệp THCS, rất nhiều bạn học sinh và phụ huynh băn khoăn không biết nên tiếp tục học THPT, chọn học nghề hay đi làm sớm để phụ giúp gia đình.
Trong bối cảnh thị trường lao động cần nhiều nhân lực tay nghề, việc định hướng nghề nghiệp ngay sau lớp 9 ngày càng được khuyến khích.
Bài viết này giúp bạn hiểu rõ các hướng đi, ưu nhược điểm và gợi ý “tốt nghiệp THCS nên học nghề gì” một cách thực tế, dễ áp dụng.
Sau khi tốt nghiệp THCS có những hướng đi nào?
Theo định hướng phân luồng hiện nay, sau khi hoàn thành chương trình THCS, học sinh không chỉ có lựa chọn duy nhất là vào lớp 10 THPT.
Thực tế, các em có thể rẽ sang nhiều hướng khác nhau tùy năng lực, điều kiện và mong muốn của gia đình.
Việc hiểu rõ từng luồng giúp giảm áp lực “phải đậu lớp 10” bằng mọi giá.
- Học tiếp lên THPT chính quy rồi thi tốt nghiệp và xét tuyển cao đẳng, đại học.
- Học bổ túc THPT tại các trung tâm giáo dục thường xuyên nếu muốn linh hoạt thời gian học.
- Học trung cấp nghề hoặc hệ 9+ (vừa học văn hóa, vừa học nghề tại trường trung cấp, cao đẳng).
- Tham gia học nghề ngắn hạn tại các cơ sở đào tạo nghề, trung tâm dạy nghề tư nhân.
Nhiều địa phương đặt mục tiêu 100% học sinh THCS, THPT được tiếp cận dịch vụ hướng nghiệp và tư vấn nghề nghiệp trước khi chọn luồng.
Điều này cho thấy việc chọn nghề sau lớp 9 không còn là quyết định cảm tính mà cần dựa trên thông tin và tư vấn chuyên nghiệp.
Phụ huynh nên xem đây là một bước quan trọng trong lộ trình dài hạn chứ không chỉ là quyết định “học gì cho năm sau”.
Nên học nghề hay học THPT?
Nhiều phụ huynh lo rằng nếu con không học THPT mà chuyển sang học nghề thì tương lai sẽ bị “đóng cửa”, không vào được cao đẳng, đại học.
Tuy nhiên, theo quy định hiện nay, học sinh học trung cấp sau THCS vẫn có lộ trình liên thông lên cao đẳng, đại học ứng dụng nếu đáp ứng điều kiện đầu vào.
Do đó, chọn học nghề không có nghĩa là dừng học, mà là đổi sang con đường thực hành nhiều hơn.
Học nghề sớm có một số lợi thế rõ rệt đối với những bạn thiên về thực hành, thích làm hơn là học lý thuyết nặng nề.
Nhiều chương trình trung cấp 9+ cho học sinh tốt nghiệp THCS miễn 100% học phí nghề và hỗ trợ thêm chi phí học tập.
Sau 2–3 năm, các em vừa có bằng trung cấp, vừa có thể hoàn thành chương trình THPT tương đương để tiếp tục học lên.
Ngược lại, với những bạn học lực tốt, định hướng rõ ràng muốn vào những ngành yêu cầu kiến thức học thuật cao (y khoa, luật, sư phạm hàn lâm…), việc tiếp tục học THPT có thể phù hợp hơn.
Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “học nghề hay học THPT tốt hơn” mà là “con phù hợp với lộ trình nào để phát huy tốt nhất năng lực của mình”.
Sự phù hợp luôn quan trọng hơn chạy theo một khuôn mẫu chung.
4 bước chọn nghề thông minh sau lớp 9
Bước 1: Hiểu rõ bản thân
Trước khi chọn nghề, học sinh cần nhìn lại điểm mạnh, điểm yếu, sở thích và giá trị cá nhân của mình.
Các công cụ trắc nghiệm tính cách nghề nghiệp, buổi tư vấn với chuyên gia hoặc giáo viên hướng nghiệp đều rất hữu ích trong giai đoạn này.
Nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho thấy học sinh được hướng nghiệp từ THCS có khả năng chọn đúng ngành cao gấp 3 lần.
Bước 2: Tìm hiểu kỹ về nghề
Không ít bạn chọn nghề vì thấy “nghe hay” hoặc thấy bạn bè đăng ký chứ chưa thực sự hiểu nghề đó làm gì mỗi ngày.
Học sinh nên đọc mô tả công việc, xem video, tham quan doanh nghiệp, hoặc trò chuyện với người đang làm nghề để có hình dung thực tế.
Nhiều trường THCS và THPT đã tổ chức hoạt động tham quan cơ sở đào tạo nghề, workshop hướng nghiệp để hỗ trợ học sinh bước này.
Bước 3: Tìm hiểu thị trường lao động và chính sách đào tạo
Một nghề phù hợp nhưng không có nhu cầu tuyển dụng hoặc bão hòa cũng khiến hành trình sự nghiệp gặp khó khăn.
Các nhóm ngành như CNTT, công nghệ ô tô, điện – cơ khí, du lịch – nhà hàng – khách sạn, kỹ thuật chế biến món ăn được dự báo tiếp tục thiếu nhân lực tay nghề trong những năm tới. [web:9][web:10][web:16]
Bên cạnh đó, nhiều trường trung cấp, cao đẳng đang miễn giảm học phí cho học sinh tốt nghiệp THCS học nghề hệ trung cấp.
Bước 4: Lập lộ trình học tập rõ ràng
Sau khi đã có lựa chọn sơ bộ, học sinh cần cùng phụ huynh và nhà trường vạch rõ lộ trình: học ở đâu, thời gian bao lâu, sau khi tốt nghiệp sẽ làm gì và có thể học tiếp ở bậc nào.
Một lộ trình minh bạch giúp giảm lo lắng cho cả gia đình, đồng thời tạo động lực để học sinh kiên trì với con đường đã chọn.
Đây cũng là cách hạn chế tình trạng “học nhầm nghề” rồi bỏ dở giữa chừng.
Tốt nghiệp THCS nên học nghề gì? Gợi ý theo nhóm năng lực
Nhóm nghề kỹ thuật – công nghệ
Các nghề liên quan đến công nghệ thông tin, thiết kế đồ họa, quản trị mạng máy tính hiện được nhiều trường trung cấp, cao đẳng mở rộng chỉ tiêu cho học sinh tốt nghiệp THCS.
Đây là lựa chọn phù hợp cho những bạn thích làm việc với máy tính, có tư duy logic, chịu khó cập nhật kiến thức mới.
Nhu cầu nhân lực CNTT vẫn được dự báo tăng mạnh trong vài năm tới, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Bên cạnh đó, nhóm nghề điện – cơ khí, công nghệ ô tô cũng rất phù hợp với học sinh thích lắp ráp, sửa chữa, làm việc bằng tay.
Nhiều bài viết hướng nghiệp cho thấy đây là những ngành “khát” lao động kỹ thuật tay nghề khá, dễ xin việc sau khi tốt nghiệp trung cấp hoặc cao đẳng.
Mức thu nhập có thể tăng nhanh nếu người học chịu khó tích lũy kinh nghiệm và nâng cao tay nghề.
Nhóm nghề dịch vụ – du lịch – nhà hàng – khách sạn
Đối với những bạn hướng ngoại, thích giao tiếp, năng động, các nghề hướng dẫn du lịch, nghiệp vụ nhà hàng – khách sạn, quản trị dịch vụ giải trí và tổ chức sự kiện là lựa chọn đáng cân nhắc.
Du lịch và dịch vụ tại Việt Nam được đánh giá vẫn còn dư địa phát triển, cần đội ngũ nhân sự trẻ, có kỹ năng và ngoại ngữ cơ bản.
Nhiều trường nghề, trường du lịch cũng mở lớp cho học sinh tốt nghiệp THCS với lộ trình từ trung cấp lên cao đẳng.
Nhóm nghề ẩm thực – pha chế
Nghề đầu bếp, kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống rất phù hợp với những bạn khéo tay, kiên nhẫn và yêu thích không gian bếp, quán cà phê, nhà hàng.
Đây là nhóm nghề vừa mang tính sáng tạo, vừa có nhu cầu tuyển dụng ổn định trong hệ thống nhà hàng, khách sạn, bếp ăn công nghiệp.
Một số chương trình đào tạo còn kết hợp thực tập hưởng lương, giúp học sinh sớm làm quen môi trường làm việc thực tế.
Nhóm nghề thẩm mỹ – làm đẹp
Các nghề như chăm sóc da, trang điểm, spa, phun xăm thẩm mỹ, nail đang thu hút lượng lớn người học trẻ vì thời gian đào tạo không quá dài và có thể tự mở cơ sở sau một thời gian tích lũy kinh nghiệm.
Những bạn yêu thích làm đẹp, khéo tay, có khả năng tư vấn và giao tiếp tốt thường phù hợp với nhóm nghề này.
Nhiều cơ sở, trường nghề thẩm mỹ cũng có khóa học phù hợp cho học sinh tốt nghiệp THCS.
Nhóm nghề thực hành khác dễ xin việc
Ngoài các nhóm trên, thuận lợi cho học sinh THCS còn có những nghề như sửa chữa xe máy, may mặc, kỹ thuật xây dựng cơ bản, nghiệp vụ bán hàng, marketing cơ bản.
Đây đều là những nghề gắn với nhu cầu thiết thực hàng ngày, cơ hội mở cửa hàng hoặc làm tự do khá rộng mở.
Với những bạn muốn nhanh chóng đi làm để có thu nhập, các nghề thực hành này là lựa chọn khả thi.
Những sai lầm thường gặp khi chọn nghề sau lớp 9
Một trong những sai lầm phổ biến là chọn nghề chỉ vì “thấy đang hot” mà chưa tìm hiểu xem bản thân có hợp hay không.
Điều này dễ dẫn tới chán nản, bỏ học giữa chừng khi chương trình bắt đầu đi vào kiến thức chuyên sâu.
Học sinh cần được nhắc rằng “nghề hot” hôm nay chưa chắc còn hot sau 3–5 năm nữa.
Sai lầm thứ hai là chọn nghề hoàn toàn theo quyết định của người khác, không có tiếng nói của bản thân.
Dù phụ huynh, thầy cô có nhiều kinh nghiệm, nhưng người trực tiếp học và làm nghề là chính học sinh.
Vì vậy, cần có sự đối thoại hai chiều, lắng nghe lẫn nhau trước khi đăng ký bất kỳ chương trình đào tạo nào.
Sai lầm thứ ba là không tìm hiểu kỹ về trường, chương trình đào tạo, học phí, thời gian học và bằng cấp sau khi tốt nghiệp.
Một số bạn đăng ký rồi mới biết trường ở quá xa, học phí vượt khả năng gia đình hoặc bằng cấp không phù hợp mục tiêu lâu dài.
Do đó, bước khảo sát thông tin trường học là vô cùng quan trọng.
Câu hỏi hay gặp về học nghề sau THCS
Học nghề sau THCS có được học tiếp cao đẳng, đại học không?
Có, nếu học sinh theo học chương trình trung cấp chính quy, sau khi tốt nghiệp có thể học liên thông lên cao đẳng và một số đại học ứng dụng, tùy quy định từng trường.
Nhiều cơ sở đào tạo công khai lộ trình từ trung cấp lên cao đẳng trong 1–2 năm tiếp theo.
Điều này giúp học sinh vừa có tay nghề, vừa không bị “đóng cửa” con đường học tập
Học trung cấp 9+ mất bao lâu?
Với học sinh tốt nghiệp THCS, thời gian đào tạo trung cấp thường khoảng 2–3 năm, tùy chương trình.
Một số trường tổ chức song song chương trình văn hóa THPT và trung cấp nghề trong cùng thời gian học.
Sau khi hoàn thành, học sinh có thể vừa có bằng trung cấp vừa đủ điều kiện tương đương THPT để học tiếp.
Học nghề sau THCS có tốn nhiều học phí không?
Nhiều trường trung cấp, cao đẳng công lập miễn 100% học phí đào tạo nghề cho học sinh tốt nghiệp THCS học hệ trung cấp.
Ngoài ra, còn có các chính sách hỗ trợ khác như học bổng, hỗ trợ ký túc xá và vay vốn học tập tùy từng cơ sở đào tạo.
Phụ huynh nên đọc kỹ thông báo tuyển sinh và liên hệ trực tiếp trường để cập nhật thông tin mới nhất.
Lời Kết
Câu hỏi “tốt nghiệp THCS nên học nghề gì” không có một đáp án chung cho tất cả mọi người mà phụ thuộc vào năng lực, sở thích, hoàn cảnh và mục tiêu dài hạn của từng bạn.
Điều quan trọng là học sinh và phụ huynh hiểu rõ các hướng đi, nắm được thông tin chính thống về thị trường lao động, chính sách đào tạo và chủ động tìm kiếm tư vấn hướng nghiệp.
Khi chọn đúng nghề và đúng lộ trình, học nghề sớm sau THCS có thể trở thành bước đệm vững chắc dẫn tới tương lai ổn định và thành công.
Nguồn tham khảo
- Bài viết tư vấn nghề nghiệp cho học sinh tốt nghiệp THCS và THPT trên các trang thông tin giáo dục, trường nghề, trường trung cấp – cao đẳng.
- Bài báo về xu hướng học nghề sớm, lợi thế học nghề sau THCS trên báo chí chính thống.
- Thông báo tuyển sinh, chính sách miễn giảm học phí và hệ trung cấp 9+ tại một số trường trung cấp, cao đẳng.
- Các bài viết về top ngành nghề HOT cho học sinh tốt nghiệp cấp 2, gợi ý nghề theo nhóm năng lực.
- Tài liệu và bài viết về hoạt động hướng nghiệp, tư vấn nghề cho học sinh THCS. ]
