Nhiều người vẫn nghĩ rằng không học đại học thì coi như hết đường phát triển, nhưng thực tế hiện nay có rất nhiều con đường khác để bạn xây dựng sự nghiệp vững vàng nếu biết chọn đúng hướng đi.
Các doanh nghiệp ngày càng coi trọng kỹ năng, thái độ và kinh nghiệm hơn là tấm bằng, đặc biệt trong các ngành dịch vụ, kỹ thuật, công nghệ và kinh doanh online
Không học đại học có phải bế tắc?
Đại học không còn là con đường duy nhất
Nhiều bài phân tích về thị trường lao động chỉ ra rằng đại học không còn là con đường duy nhất dẫn đến thành công, nhất là trong bối cảnh kinh tế số và nhu cầu nhân lực nghề tăng cao
Không ít doanh nhân, chuyên gia công nghệ, người làm sáng tạo nội dung hay thợ lành nghề đã đi lên từ con đường học nghề, tự học hoặc đi làm sớm mà không có bằng đại học.
Điều quyết định nằm ở việc bạn có chịu khó học hỏi, rèn tay nghề và kiên trì theo đuổi một hướng đi đủ lâu hay không, chứ không nằm ở việc có tấm bằng cử nhân hay không.
Những áp lực khi không học đại học
Dù có nhiều con đường thay thế, người không học đại học vẫn phải đối mặt với áp lực từ gia đình, bạn bè và xã hội khi đi một lối đi khác số đông.
Bên cạnh đó, nếu không có kế hoạch rõ ràng, bạn dễ bị cuốn vào các công việc tạm bợ, lương thấp, ít cơ hội thăng tiến và bỏ lỡ giai đoạn vàng để học nghề hoặc tích lũy kỹ năng
Vì vậy, điều quan trọng là nhìn thẳng vào thực tế, chấp nhận điểm xuất phát của mình và chủ động vạch ra lộ trình nghề nghiệp thay vì để thời gian trôi qua trong sự mơ hồ
5 con đường phổ biến cho người không học đại học
1. Con đường học nghề bài bản tại Việt Nam
Học nghề tại trường, trung tâm uy tín
Học nghề là một trong những con đường rõ ràng và thực tế nhất cho người không học đại học, với rất nhiều lựa chọn như kỹ thuật ô tô, điện – điện lạnh, cơ khí, nấu ăn, làm bánh, spa, trang điểm, du lịch – nhà hàng – khách sạn
Các trường nghề và trung tâm đào tạo uy tín thường xây dựng chương trình nặng về thực hành, giúp học viên có thể đi làm ngay sau 6–24 tháng học tập
Nếu chọn đúng ngành có nhu cầu nhân lực cao, bạn hoàn toàn có thể có thu nhập ổn định và thậm chí mở cơ sở kinh doanh riêng sau vài năm tích lũy kinh nghiệm
Lợi ích và rủi ro của con đường học nghề
Lợi thế của con đường này là bạn có tay nghề cụ thể, dễ chứng minh năng lực qua sản phẩm, dịch vụ, không bị phụ thuộc vào bằng cấp nhiều như các nghề văn phòng
Tuy vậy, rủi ro thường gặp là chọn nghề chỉ vì nghe quảng cáo hay theo bạn bè mà không thật sự phù hợp, dẫn đến chán nản hoặc bỏ ngang giữa chừng
Để hạn chế rủi ro, bạn nên tìm hiểu kỹ chương trình, cơ sở vật chất, tỷ lệ giới thiệu việc làm và trải nghiệm thực tế trước khi quyết định học dài hạn
2. Con đường đi làm sớm, vừa làm vừa học kỹ năng
Bắt đầu từ các công việc phổ thông
Nhiều bạn lựa chọn đi làm ngay sau khi tốt nghiệp THPT với các công việc như nhân viên bán hàng, phục vụ, công nhân, hỗ trợ văn phòng, sau đó dần học thêm kỹ năng để phát triển lên vị trí tốt hơn.
Con đường này phù hợp với những người cần thu nhập sớm để đỡ đần gia đình hoặc tự lo tài chính, nhưng vẫn phải có ý thức nâng cấp bản thân thay vì bằng lòng với công việc ban đầu.
Bạn có thể tranh thủ ngoài giờ làm để học thêm tiếng Anh, tin học, kỹ năng giao tiếp, bán hàng, quản lý… nhằm mở rộng cơ hội thăng tiến.
Biến trải nghiệm làm thuê thành bàn đạp
Nếu biết quan sát và học hỏi, thời gian đi làm sớm giúp bạn hiểu cách vận hành doanh nghiệp, hành vi khách hàng và kỹ năng làm việc nhóm trong môi trường thực.
Sau vài năm, bạn có thể lựa chọn học liên thông, tham gia các khóa chuyên môn hoặc chuyển sang lĩnh vực mới dựa trên những gì mình đã trải nghiệm
Nhiều người đã đi lên từ vị trí nhân viên phổ thông thành quản lý cửa hàng, quản lý ca, rồi tự mở cửa hàng, quán ăn hoặc cơ sở dịch vụ riêng
3. Con đường xuất khẩu lao động, làm việc ở nước ngoài
Cơ hội và mặt tích cực
Xuất khẩu lao động sang Nhật, Hàn, Đài Loan hoặc một số nước khác là lựa chọn của không ít bạn trẻ không học đại học nhưng muốn vừa làm vừa tích lũy vốn.
Ưu điểm là mức thu nhập thường cao hơn nhiều so với lao động phổ thông trong nước, giúp bạn sau vài năm có thể dành dụm một khoản để khởi nghiệp nhỏ hoặc ổn định cuộc sống.
Ngoài ra, trải nghiệm làm việc ở môi trường kỷ luật cao giúp bạn trưởng thành, rèn tác phong và kỹ năng làm việc chuyên nghiệp.
Những điều cần cân nhắc
Bên cạnh cơ hội, xuất khẩu lao động cũng tiềm ẩn rủi ro như chi phí ban đầu lớn, áp lực công việc cao, rào cản ngôn ngữ và khả năng nhớ nhà, sốc văn hóa.
Bạn cần tìm hiểu kỹ đơn vị môi giới, loại hợp đồng, điều kiện làm việc, quyền lợi và nghĩa vụ trước khi ký kết để tránh bị lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật
Con đường này phù hợp với những người có sức khỏe tốt, chấp nhận xa gia đình vài năm và có kế hoạch rõ ràng cho việc sử dụng số tiền tích lũy sau khi về nước
4. Con đường tự học online và làm freelance
Tận dụng kho tài nguyên học trực tuyến
Với sự phát triển của các nền tảng học trực tuyến, bạn hoàn toàn có thể tự học các kỹ năng như lập trình, thiết kế, digital marketing, viết nội dung, ngoại ngữ… mà không cần vào đại học.
Các khóa học trên các nền tảng quốc tế và trong nước cung cấp lộ trình từ cơ bản đến nâng cao, phù hợp cho người tự học nếu có kỷ luật và động lực rõ ràng.
Sau một thời gian tự học, bạn có thể nhận dự án freelance, làm việc từ xa cho khách hàng trong và ngoài nước, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và sáng tạo nội dung.
Thử sức với nghề tự do và việc làm từ xa
Làm freelance giúp bạn linh hoạt thời gian, có thể vừa học vừa làm, miễn là đảm bảo tiến độ và chất lượng công việc với khách hàng.
Thu nhập từ freelance có thể không ổn định giai đoạn đầu, nhưng sẽ tăng dần nếu bạn xây dựng được uy tín, portfolio tốt và mạng lưới khách hàng đều đặn.
Con đường này phù hợp với người có khả năng tự học cao, yêu thích làm việc độc lập và sẵn sàng đối mặt với rủi ro thu nhập lên xuống trong thời gian đầu.
5. Con đường khởi nghiệp nhỏ, kinh doanh online và dịch vụ
Bắt đầu từ mô hình nhỏ, vốn thấp
Nhiều người không học đại học chọn khởi nghiệp từ các mô hình nhỏ như bán hàng online, mở quán ăn, cà phê, tiệm nail, salon tóc, dịch vụ chụp ảnh, làm sự kiện…
Với mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và công cụ thanh toán online, việc bắt đầu kinh doanh chưa bao giờ dễ như hiện nay nếu bạn biết tận dụng kênh digital để tiếp cận khách hàng.
Lợi thế của con đường này là bạn chủ động về thời gian và định hướng phát triển, nhưng cũng phải chịu toàn bộ rủi ro về vốn, doanh thu và cạnh tranh.
Kết hợp tay nghề và kinh doanh
Lý tưởng nhất là bạn vừa có tay nghề (bếp, spa, làm đẹp, sửa chữa, nhiếp ảnh…) vừa có kiến thức cơ bản về marketing và quản lý tài chính để vận hành mô hình của mình
Không ít người đã đi lên từ việc làm thuê cho một cửa hàng, sau đó tách ra mở cơ sở riêng khi đã có khách quen và hiểu rõ cách vận hành
Song song, bạn có thể học thêm các khóa ngắn về kinh doanh, marketing online, chăm sóc khách hàng để giảm bớt rủi ro khi mở rộng quy mô.
Làm sao chọn con đường phù hợp với mình?
Nhìn lại bản thân và hoàn cảnh
Trước khi chọn con đường, bạn nên đánh giá trung thực về tính cách, sức khỏe, khả năng học tập, điều kiện tài chính và sự hỗ trợ của gia đình.
Nếu bạn cần thu nhập gấp, có thể ưu tiên đi làm sớm hoặc xuất khẩu lao động, sau đó mới tính chuyện học thêm hoặc khởi nghiệp.
Nếu có thể chấp nhận thu nhập thấp thời gian đầu để học kỹ năng, học nghề bài bản hoặc tự học công nghệ rồi làm freelance sẽ phù hợp hơn
Đặt mục tiêu 3–5 năm thay vì chỉ vài tháng
Nhiều bạn chỉ hỏi “6 tháng tới làm gì” mà quên mất rằng sự nghiệp là câu chuyện tối thiểu 3–5 năm liên tục nỗ lực.
Hãy hình dung sau 3 năm bạn muốn trở thành người như thế nào, làm công việc gì, thu nhập khoảng bao nhiêu, rồi từ đó đi lùi lại để chọn con đường phù hợp.
Khi đã chọn, hãy kiên trì đủ lâu để con đường đó cho ra kết quả, tránh nhảy việc và đổi hướng quá liên tục khiến bạn mất cả thời gian lẫn uy tín.[web:31]
Sai lầm hay gặp khi chọn con đường không học đại học
Sai lầm phổ biến là chạy theo trào lưu, thấy người khác đi nước ngoài, mở quán hay học nghề gì là làm theo mà không xem mình có hợp hay không
Một số bạn cũng bị cuốn vào công việc thời vụ dễ dãi, lương thấp, không học thêm kỹ năng, dẫn tới mãi mắc kẹt ở vị trí không có tương lai rõ ràng
Bên cạnh đó, tin vào quảng cáo quá mức mà không kiểm tra kỹ nơi đào tạo hoặc đơn vị môi giới cũng khiến nhiều người mất tiền, mất thời gian và thậm chí gặp rắc rối pháp lý
Câu hỏi hay gặp về con đường cho người không học đại học
Không học đại học có thể thành công lớn không?
Nhiều câu chuyện về doanh nhân, người làm công nghệ hoặc người lao động tay nghề cao cho thấy hoàn toàn có thể thành công dù không học đại học, miễn là bạn chọn đúng hướng và có quyết tâm lâu dài.
Tuy nhiên, không học đại học đồng nghĩa bạn phải chủ động hơn trong việc tự học, tìm cơ hội thực tập, xây dựng mạng lưới quan hệ và nâng cấp kỹ năng liên tục.
Con đường nào “an toàn” nhất cho người không học đại học?
Không có con đường nào hoàn toàn an toàn, nhưng học nghề bài bản và đi làm trong các ngành có nhu cầu lao động ổn định thường ít rủi ro hơn so với khởi nghiệp ngay từ đầu
Ngoài ra, bắt đầu từ việc đi làm sớm rồi dần học thêm chuyên môn cũng là lựa chọn cân bằng giữa thu nhập và tích lũy kỹ năng.
Có nên vừa làm vừa học lại đại học sau này không?
Nếu sau một thời gian đi làm hoặc học nghề bạn nhận ra cần thêm bằng cấp để mở rộng cơ hội, hoàn toàn có thể quay lại học đại học hệ vừa làm vừa học hoặc liên thông.
Việc đã có trải nghiệm thực tế giúp bạn chọn ngành đúng hơn và học tập hiệu quả hơn so với khi còn mơ hồ ở tuổi 18.
Lời Kết – Đại học chỉ là một trong nhiều con đường
Con đường cho người không học đại học có thể khó khăn hơn ở giai đoạn đầu, nhưng không hề là ngõ cụt nếu bạn dám đối diện với thực tế và chủ động đi những bước đầu tiên
Dù là học nghề, đi làm sớm, xuất khẩu lao động, tự học online hay khởi nghiệp nhỏ, điều quyết định vẫn là thái độ học hỏi, kỷ luật cá nhân và sự kiên trì với mục tiêu.
Hãy bình tĩnh nhìn lại bản thân, lựa chọn một con đường phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, rồi từng bước biến nó thành hành trình trưởng thành và thành công của riêng bạn.
Nguồn tham khảo
- Awe.edu.vn – Con Đường Cho Người Không Học Đại Học
- Truongdaynghebachkhoa.edu.vn – Con đường tốt nhất cho người không học đại học
- Vinatrain.edu.vn – Con Đường Cho Người KHÔNG HỌC ĐẠI HỌC
- JobsGO.vn – Có nên học đại học không? Lựa chọn nào là tốt?
- Glints.com – Không Học Đại Học Vẫn Thành Công, Liệu Có Thể?
- Bachhoaxanh.com – Không học đại học thì làm gì?
- Daibieunhandan.vn – Đại học không còn là con đường duy nhất dẫn đến thành công
