Không học đại học không có nghĩa là bạn mất hết cơ hội để có công việc ổn định và thu nhập tốt, nếu biết chọn đúng nghề và có lộ trình rõ ràng để phát triển bản thân.
Thực tế, rất nhiều nghề hiện nay tuyển dụng dựa trên tay nghề và kỹ năng hơn là bằng cấp, đặc biệt ở các lĩnh vực kỹ thuật, dịch vụ, công nghệ và làm đẹp.
Không học đại học có phải “hết cửa” tương lai?
Mặt tích cực và tiêu cực khi không học đại học
Điểm tiêu cực dễ thấy là bạn có thể bỏ lỡ một số vị trí yêu cầu bằng đại học, đặc biệt trong khối hành chính, nhà nước hoặc một số tập đoàn lớn.
Tuy nhiên, đổi lại bạn có thể đi làm sớm hơn vài năm, tích lũy kinh nghiệm thực tế và thu nhập sớm, nhất là khi theo học các nghề thiên về kỹ năng tay nghề hoặc công nghệ.
Quan trọng nhất không phải là có bằng đại học hay không, mà là bạn có kỹ năng gì, có làm được việc không, và có thái độ học hỏi nghiêm túc hay không.
Vì sao học nghề vẫn có thể thành công lâu dài
Nhà nước hiện rất chú trọng phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp để đáp ứng nhu cầu nhân lực thực hành cho thị trường lao động, nhất là các ngành dịch vụ, kỹ thuật và du lịch.
Nhiều nghề như đầu bếp, làm bánh, pha chế, spa, sửa chữa ô tô – xe máy, điện – điện lạnh, lập trình, thiết kế web, marketing,… cho phép bạn vừa làm thuê vừa có cơ hội mở cơ sở kinh doanh riêng sau vài năm tích lũy.
Không ít tấm gương không học đại học nhưng thành công nhờ tập trung trau dồi tay nghề, kỹ năng mềm và dám đi con đường riêng của mình.
4 bước chọn nghề khi không học đại học
Bước 1 – Đánh giá bản thân một cách thực tế
Trước khi hỏi “nên học nghề gì”, bạn cần trả lời “mình là người như thế nào”, với các yếu tố như tính cách, sức khỏe, điểm mạnh – điểm yếu, điều kiện tài chính gia đình.
Nếu bạn khéo tay, tỉ mỉ, thích làm việc bằng tay chân có thể hợp với nghề bếp, làm bánh, spa, làm tóc, sửa chữa kỹ thuật.
Nếu bạn thích công nghệ, ngồi máy tính, suy luận logic có thể phù hợp với lập trình, thiết kế web, thiết kế đồ họa, SEO, marketing online.
Bước 2 – Tìm hiểu thị trường và nhu cầu nhân lực
Song song với việc hiểu bản thân, bạn cần tìm hiểu xem ngành đó ở Việt Nam có nhu cầu tuyển dụng ra sao, mức độ cạnh tranh thế nào và xu hướng 3–5 năm tới.
Các nguồn tham khảo uy tín có thể là website tuyển dụng, báo chí kinh tế, trang thông tin của các trường nghề và trung tâm đào tạo chuyên ngành.
Những ngành có nhu cầu ổn định hiện nay thường là kỹ thuật sửa chữa, dịch vụ nhà hàng – khách sạn, du lịch, làm đẹp, công nghệ thông tin và thương mại điện tử.
Bước 3 – Chọn nhóm nghề phù hợp và “thử” trước khi học dài hạn
Sau khi khoanh vùng vài nhóm nghề, bạn nên dành thời gian trải nghiệm ngắn: học workshop, khóa ngắn hạn, xin thực tập hoặc làm part-time để cảm nhận thực tế công việc.
Việc thử sớm giúp bạn tránh đăng ký những khóa học tốn kém nhưng lại không hợp, nhất là các khóa học nghề kéo dài 6–12 tháng.
Nếu sau thời gian trải nghiệm bạn vẫn thấy hứng thú, sẵn sàng chịu áp lực công việc thì lúc đó mới nên quyết định đầu tư học bài bản.
Bước 4 – Lên kế hoạch học nghề 6–24 tháng và mục tiêu thu nhập
Với mỗi nghề, hãy vạch rõ thời gian học dự kiến, chi phí, kỹ năng phải đạt được và mốc thu nhập mong muốn sau 1–3 năm đi làm.
Ví dụ, nhiều khóa spa – chăm sóc da có thời gian học chỉ vài tháng, chi phí vừa phải nhưng mức thu nhập có thể tăng khá nhanh nếu bạn chăm chỉ và biết xây dựng tệp khách hàng.
Tương tự, nghề bếp, làm bánh hay nhà hàng – khách sạn cũng thường có lộ trình học nghề từ 3–12 tháng và lương tăng dần theo kinh nghiệm.
Top nhóm nghề nên học khi không học đại học
Nhóm nghề kỹ thuật – tay nghề cao
Đây là nhóm nghề rất phù hợp với những bạn nam hoặc nữ có sức khỏe, kiên trì, thích mày mò sửa chữa máy móc, thiết bị.
Các nghề tiêu biểu gồm sửa chữa ô tô, xe máy, điện – điện lạnh, điện tử, kỹ thuật viên bảo trì thiết bị,… với nhu cầu tuyển dụng ổn định và cơ hội mở gara, cửa hàng riêng sau vài năm làm việc.
Nhiều cơ sở đào tạo nghề ô tô, xe máy hiện cung cấp chương trình thực hành là chính, giúp học viên có thể đi làm ngay sau khi tốt nghiệp.
Nhóm nghề dịch vụ – du lịch – ẩm thực
Nghề bếp, làm bánh, pha chế, nhân viên nhà hàng, khách sạn, hướng dẫn viên du lịch là lựa chọn phổ biến cho những bạn thích giao tiếp, thích phục vụ và yêu môi trường năng động.
Ưu điểm của nhóm nghề này là dễ tìm việc tại các nhà hàng, khách sạn, resort, quán cà phê, tiệm bánh,… và có thể mở quán kinh doanh riêng khi đủ kinh nghiệm và vốn.
Các đơn vị đào tạo chuyên ngành ẩm thực, nhà hàng – khách sạn hiện nay thường cam kết hỗ trợ thực tập và giới thiệu việc làm cho học viên sau khi hoàn thành khóa học.
Nhóm nghề công nghệ & digital
Đối với các bạn yêu thích máy tính và công nghệ, các nghề như lập trình viên, thiết kế web, thiết kế đồ họa, nhân viên SEO, chuyên viên digital marketing là hướng đi rất đáng cân nhắc.
Nhiều trung tâm đào tạo lập trình, thiết kế web cung cấp chương trình 6–12 tháng, chú trọng thực hành dự án, giúp học viên xây được portfolio để xin việc, kể cả khi không có bằng đại học.
Trong đó, nghề SEO, thiết kế đồ họa hay marketing online thường chỉ yêu cầu kỹ năng, tư duy logic và khả năng sáng tạo, không bắt buộc bằng cấp, phù hợp với người chịu khó tự học và cập nhật liên tục.
Nhóm nghề làm đẹp & sáng tạo cá nhân
Các nghề spa chăm sóc da, trang điểm, làm nail, nối mi, tạo mẫu tóc… đặc biệt thu hút bạn nữ vì thời gian học ngắn, dễ vào nghề và có thể xây dựng thương hiệu cá nhân.
Bên cạnh đó, nghề nhiếp ảnh, quay phim, làm content, YouTuber hoặc TikToker cũng là lựa chọn cho những bạn thích sáng tạo nội dung và xuất hiện trước công chúng.
Dù vậy, các nghề sáng tạo đòi hỏi bạn phải kiên trì xây dựng hình ảnh lâu dài, chấp nhận giai đoạn đầu thu nhập chưa ổn định trước khi có kết quả.
Bảng so sánh nhanh một số nghề phổ biến
So sánh ở mức tổng quan
Nếu bạn ưu tiên thu nhập ổn định, ít phụ thuộc vào mạng xã hội, nhóm nghề kỹ thuật và dịch vụ – ẩm thực là lựa chọn an toàn hơn so với nghề sáng tạo nội dung.
Nếu bạn muốn linh hoạt thời gian, thích làm việc online, nhóm nghề công nghệ & digital như lập trình, thiết kế, SEO, marketing sẽ phù hợp hơn các nghề cần ca kíp như nhà hàng – khách sạn.
Với bạn nữ yêu thích làm đẹp và giao tiếp, nghề spa, trang điểm, nail kết hợp kinh doanh online có thể đem lại cả thu nhập lẫn cơ hội xây thương hiệu cá nhân riêng.
Sai lầm hay gặp khi chọn nghề sau khi trượt đại học
Một sai lầm phổ biến là chọn nghề chỉ vì “nghe nói lương cao” mà không cân nhắc xem bản thân có phù hợp với môi trường, tính chất công việc và áp lực nghề hay không.
Nhiều bạn cũng dễ chạy theo trào lưu, thấy bạn bè học nghề gì thì học theo, đến khi đi thực tập hoặc đi làm mới nhận ra mình không hợp nhưng đã mất thời gian và tiền bạc.
Cuối cùng, không ít người bỏ qua khâu tìm hiểu nơi đào tạo, đăng ký những khóa học thiếu uy tín, chương trình nghèo nàn, dẫn đến tay nghề không vững và khó xin việc.
Câu hỏi hay gặp về chuyện không học đại học
Không học đại học có thể kiếm trên mức thu nhập trung bình không?
Câu trả lời là có, nếu bạn chọn đúng nghề có nhu cầu cao, chịu khó học nghề bài bản và tích lũy kinh nghiệm, đặc biệt ở các ngành kỹ thuật, dịch vụ, công nghệ và làm đẹp.
Thu nhập thực tế phụ thuộc vào tay nghề, thái độ làm việc và khả năng nắm bắt cơ hội, chứ không chỉ dựa trên tấm bằng đại học.
Không biết mình thích gì thì nên học nghề gì?
Nếu chưa rõ sở thích, bạn nên tập trung vào những nghề có nhu cầu cao, dễ xin việc và học khóa ngắn hạn để trải nghiệm, sau đó điều chỉnh dần theo năng lực và cảm nhận của mình.
Bước quan trọng là dám thử và dám sai ở giai đoạn đầu, thay vì đứng yên vì sợ chọn nhầm, bởi mỗi trải nghiệm đều giúp bạn hiểu rõ bản thân hơn.
Học nghề xong có thể học tiếp đại học không?
Hoàn toàn có thể, nhiều bạn chọn con đường học nghề đi làm vài năm rồi mới học liên thông, hoặc học đại học vừa làm vừa học để bổ sung kiến thức lý thuyết và mở rộng cơ hội nghề nghiệp.
Việc đã có kinh nghiệm thực tế giúp bạn học đại học hiệu quả hơn, vì hiểu rõ mình cần gì và muốn phát triển sâu ở mảng nào.
Lời Kết – Đại học chỉ là một con đường
Không học đại học không đồng nghĩa với thất bại, mà chỉ là bạn đang chọn một con đường khác, thực tế hơn, đi nhiều qua trải nghiệm và tay nghề.
Điều quan trọng là dám bắt đầu, chọn một nghề phù hợp với bản thân và nhu cầu thị trường, rồi kiên trì trau dồi kỹ năng, kỷ luật với chính mình mỗi ngày.
Nếu bạn đang băn khoăn nên học nghề gì khi không học đại học, hãy bắt đầu từ việc hiểu bản thân, tìm hiểu kỹ thị trường, chọn một hướng để thử và sẵn sàng điều chỉnh trên hành trình trưởng thành.
Nguồn tham khảo
- Oto.edu.vn – Nên học nghề gì khi không học đại học?
- Vinatrain.edu.vn – Nên học nghề gì khi không học đại học?
- JobsGO.vn – Không học đại học thì làm gì? Nên học nghề gì?
- Careerlink.vn – Nên học nghề gì khi không học đại học?
- Huongnghiepaau.com – Không học đại học, thi rớt đại học nên học nghề gì?
- Saigontourist.edu.vn – Không học đại học thì nên làm gì để có tương lai tốt?
