Không có bằng 12 không có nghĩa là cánh cửa tương lai đóng lại, mà chỉ đơn giản là bạn sẽ đi con đường khác so với số đông, đó là con đường học nghề thực tế để sớm có việc làm và tự chủ tài chính.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ mình vẫn có thể học nghề gì, học ở đâu, hướng đi cụ thể ra sao để tạo được nghề ổn định và có cơ hội phát triển về sau, dù không có bằng tốt nghiệp THPT.
Không có bằng 12 có học nghề được không?
Hiện nay rất nhiều trung tâm dạy nghề, trường trung cấp, cao đẳng nghề vẫn nhận học viên chưa có bằng cấp 3, chỉ cần bạn đủ tuổi, có giấy tờ tùy thân và quyết tâm học nghiêm túc.
Bên cạnh đó, bạn cũng có thể lựa chọn học trung cấp nghề kết hợp bổ túc văn hóa, vừa có kỹ năng nghề vừa hoàn thiện dần trình độ học vấn để mở rộng cơ hội về sau.
Quan trọng nhất không phải là tấm bằng 12, mà là bạn có dám bắt đầu sớm, học bài bản một nghề cụ thể và kiên trì theo nghề trong vài năm hay không.
Cách chọn nghề khi không có bằng 12
Đánh giá lại sức khỏe, tính cách, sở thích
Nhiều bạn chọn nghề chỉ vì “nghe nói lương cao” nên rất dễ bỏ dở giữa chừng, đặc biệt là khi nghề đó không phù hợp với sức khỏe và tính cách của mình.
Nếu bạn thích giao tiếp, chăm sóc khách hàng, có thể phù hợp với nghề dịch vụ – làm đẹp, nhà hàng, bán hàng; nếu bạn khéo tay, kiên nhẫn, có thể hợp với nghề sửa chữa, thiết kế, thủ công.
Hãy thành thật với bản thân: bạn thích làm việc với máy móc hay con người, thích làm ngoài trời hay trong phòng, thích sáng tạo hay theo quy trình… rồi hãy chọn nghề.
Xem xét điều kiện tài chính và thời gian học
Nhiều nghề chỉ cần học ngắn hạn 3–6 tháng đã có thể đi làm, một số nghề cần 1–2 năm để có nền tảng vững chắc và mức lương tốt hơn.
Nếu gia đình khó khăn, nên ưu tiên những khóa học nghề ngắn hạn, học phí vừa phải, có cam kết hỗ trợ việc làm, để bạn sớm đi làm và tự lo cho bản thân.
Nếu bạn có thể đầu tư thời gian lâu hơn, hãy chọn những nghề kỹ thuật hoặc nghề có tính chuyên môn cao vì cơ hội tăng thu nhập về sau sẽ tốt hơn.
Xác định mục tiêu: đi làm nhanh hay đi đường dài
Nếu mục tiêu của bạn là đi làm nhanh, hãy chọn các nghề dịch vụ cơ bản như phụ bếp, phục vụ nhà hàng, spa cơ bản, bán hàng, kho bãi, bởi những nghề này thường tuyển liên tục.
Nếu bạn muốn đi đường dài, hãy chọn các nghề có thể phát triển lên các mức cao hơn như kỹ thuật điện lạnh, sửa xe, nghề bếp, phun xăm, thiết kế đồ họa, lập trình.
Chỉ cần có kỹ năng đủ tốt, bạn hoàn toàn có thể chuyển từ làm thuê sang mở tiệm, kinh doanh riêng hoặc làm freelancer, không bị giới hạn bởi tấm bằng 12.
Nhóm nghề dịch vụ – làm đẹp không cần bằng 12
Nghề spa, chăm sóc da
Nghề spa – chăm sóc da hiện là một trong những lựa chọn phổ biến cho các bạn nữ không có bằng cấp 3 vì hầu hết các khóa học nghề spa ngắn hạn đều không yêu cầu bằng 12.
Chỉ sau khoảng 3–6 tháng học bài bản, bạn có thể làm việc tại spa, clinic, thẩm mỹ viện với mức thu nhập gồm lương cứng + hoa hồng, và có cơ hội học lên các kỹ thuật cao hơn.
Nếu chăm chỉ, bạn hoàn toàn có thể tích lũy kinh nghiệm để sau này tự mở spa nhỏ, nhận khách riêng hoặc làm dịch vụ tại nhà.
Nghề phun xăm thẩm mỹ
Phun xăm thẩm mỹ là nghề cần sự tỉ mỉ, con mắt thẩm mỹ tốt và tay nghề chính xác, nhưng lại không bắt buộc người học có bằng 12.
Thu nhập của nghề này chủ yếu đến từ tay nghề và thương hiệu cá nhân, nên nếu bạn có gu thẩm mỹ tốt, chịu khó luyện tập, đây là con đường rất tiềm năng.
Trong giai đoạn đầu, bạn có thể làm tại các cơ sở thẩm mỹ để tích lũy kinh nghiệm, sau đó dần xây dựng thương hiệu cá nhân qua mạng xã hội và khách hàng giới thiệu.
Nghề làm tóc, trang điểm
Nghề làm tóc, trang điểm phù hợp với những bạn thích làm đẹp, khéo tay và có khả năng cập nhật xu hướng thời trang, phong cách mới.
Không có bằng 12, bạn vẫn có thể đi học nghề tại các salon uy tín hoặc trung tâm chuyên dạy nghề tóc, make up, thường chỉ yêu cầu bạn có thái độ học nghiêm túc.
Sau một quá trình đào tạo, bạn có thể đi làm tại salon, studio chụp ảnh, đoàn sự kiện, hoặc tự nhận khách làm cô dâu, tiệc, chụp kỷ yếu để tăng thu nhập.
Nhóm nghề ẩm thực – nhà hàng – đồ uống
Nghề bếp, làm bánh
Nếu bạn yêu thích ẩm thực và không ngại làm việc trong môi trường bếp núc, nghề bếp hoặc làm bánh là lựa chọn rất đáng cân nhắc.
Nhiều trường dạy nghề ẩm thực nhận học viên không có bằng cấp 3, chương trình học chú trọng thực hành, giúp bạn nhanh thành thạo kỹ năng chế biến món ăn.
Khi đã có kinh nghiệm, bạn có thể làm bếp chính, bếp trưởng, quản lý bếp hoặc mở quán ăn nhỏ, tiệm bánh online để tạo thương hiệu riêng.
Nghề pha chế đồ uống (barista/bartender)
Nghề pha chế thức uống tại quán cà phê, quán bar, nhà hàng, khách sạn cũng là hướng đi phù hợp cho người không có bằng 12.
Bạn có thể học các khóa barista chuyên cà phê hoặc bartender chuyên cocktail, mocktail, sau đó xin việc tại các cơ sở F&B để vừa làm vừa nâng tay nghề.
Về lâu dài, nếu bạn có khả năng kinh doanh, nghề pha chế có thể giúp bạn tự mở quán cà phê, xe nước, quán sinh tố – trà sữa với số vốn không quá lớn.
Nhóm nghề kỹ thuật – sửa chữa – lái xe
Sửa chữa điện lạnh, đồ gia dụng
Điện lạnh, sửa chữa đồ gia dụng là nhóm nghề rất “khát nhân lực” vì hầu như gia đình nào cũng sử dụng tủ lạnh, máy lạnh, máy giặt, lò vi sóng.
Các cơ sở dạy nghề điện lạnh, điện tử thường chú trọng thực hành, không yêu cầu cao về bằng cấp, miễn bạn chịu khó học và không ngại tiếp xúc với máy móc.
Sau khi có tay nghề, bạn có thể làm cho các trung tâm bảo hành, công ty dịch vụ sửa chữa, hoặc nhận việc tự do tại nhà khách hàng với mức thu nhập khá ổn định.
Sửa xe máy, ô tô
Sửa xe là nghề phù hợp với những bạn nam thích kỹ thuật, yêu thích máy móc và có sức khỏe tốt để làm việc trong môi trường gara, tiệm sửa xe.
Bạn có thể học nghề tại các tiệm sửa xe uy tín hoặc trường dạy nghề ô tô – xe máy, chương trình học thường kéo dài từ vài tháng đến 1–2 năm.
Khả năng phát triển của nghề này khá tốt: sau khi làm thuê, bạn có thể mở tiệm sửa xe riêng hoặc kết hợp thêm dịch vụ rửa xe, thay dầu, cứu hộ.
Nghề lái xe
Nghề lái xe tải, xe dịch vụ, xe công nghệ là hướng đi giúp nhiều người không có bằng cấp 3 vẫn có thể kiếm thu nhập ổn định.
Để hành nghề, bạn cần có giấy phép lái xe phù hợp từng loại xe; điều kiện về học vấn thông thường không đòi hỏi bằng 12, chủ yếu là sức khỏe và ý thức chấp hành luật.
Nếu chạy xe chăm chỉ, giữ uy tín với khách, bạn có thể tăng thu nhập, đồng thời có thể kết hợp thêm các hình thức vận chuyển hàng, giao nhận để đa dạng nguồn thu.
Nhóm nghề sáng tạo – công nghệ – online
Thiết kế đồ họa, dựng video
Thiết kế đồ họa, chụp ảnh, quay – dựng video là các nghề có tính sáng tạo cao, phù hợp với những bạn thích nghệ thuật, hình ảnh và không muốn bị bó buộc trong môi trường văn phòng truyền thống.
Phần lớn nơi đào tạo thiết kế đồ họa, dựng phim không yêu cầu bằng 12, mà quan trọng là bạn có đam mê và chịu học phần mềm như Photoshop, Illustrator, Premiere, After Effects.
Nếu có kỹ năng tốt, bạn có thể làm việc tại công ty thiết kế, agency, studio hoặc làm freelancer nhận dự án online cho khách hàng trong và ngoài nước.
Bán hàng online, kinh doanh nhỏ
Bán hàng online là công việc rất nhiều bạn trẻ không có bằng cấp 3 lựa chọn vì không cần bằng cấp, vốn ban đầu có thể ít và có thể bắt đầu ngay từ nhà.
Bạn có thể kinh doanh quần áo, mỹ phẩm, đồ ăn, phụ kiện trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, kết hợp với kỹ năng livestream, chụp hình sản phẩm để thu hút khách.
Tuy nhiên, để bán hàng online lâu dài, bạn vẫn nên học thêm kiến thức về marketing, quản lý tài chính, chăm sóc khách hàng để hoạt động kinh doanh ổn định hơn.
Lộ trình 3 bước để đi lên từ con số 0
Bước 1: Chọn 1 nghề và học bài bản
Đừng tham quá nhiều nghề cùng lúc, hãy chọn một nghề mà bạn thấy phù hợp nhất với sức khỏe, sở thích và điều kiện tài chính của mình.
Ưu tiên đăng ký học tại những nơi có chương trình rõ ràng, nhiều giờ thực hành, có giới thiệu việc làm hoặc liên kết doanh nghiệp để bạn dễ đi làm sau khi tốt nghiệp.
Trong quá trình học, hãy đi thực tập hoặc làm thêm sớm để quen với môi trường thực tế, đồng thời rèn luyện tác phong và kỷ luật công việc.
Bước 2: Đi làm thuê 2–3 năm để tích lũy kinh nghiệm
Giai đoạn đi làm thuê là thời gian bạn học được rất nhiều thứ quý giá mà trường lớp khó dạy hết, từ cách xử lý tình huống, giao tiếp với khách hàng đến quản lý công việc.
Hãy chủ động học hỏi từ người đi trước, không ngại làm việc khó, vì chính những trải nghiệm đó sẽ tạo cho bạn tay nghề vững và khả năng giải quyết vấn đề.
Khi đã có vài năm kinh nghiệm, mức lương của bạn thường sẽ tăng lên, đồng thời bạn có nhiều lựa chọn hơn về nơi làm việc.
Bước 3: Nâng cấp kỹ năng, xây dựng thương hiệu cá nhân
Sau vài năm đi làm, nếu bạn muốn thu nhập cao hơn, hãy nghĩ tới các bước tiếp theo như học lên các khóa nâng cao, học thêm kỹ năng quản lý hoặc kinh doanh.
Bạn cũng có thể xây dựng thương hiệu cá nhân qua mạng xã hội, trang cá nhân, fanpage để giới thiệu tay nghề, sản phẩm, dịch vụ của mình tới nhiều khách hàng hơn.
Khi thời điểm chín muồi, bạn có thể nghĩ tới việc mở tiệm, mở xưởng, hoặc kinh doanh riêng ở quy mô phù hợp với khả năng tài chính.
Lời khuyên thực tế cho người không có bằng 12
Không có bằng 12, bạn sẽ không đi đường “đại học”, nhưng bạn có thể đi đường “tay nghề”, và rất nhiều người đã thành công nhờ con đường này nếu họ thật sự nghiêm túc.
Điều quan trọng là đừng để mặc cảm, tự ti kéo lùi mình; hãy bắt đầu bằng một nghề rõ ràng, cố gắng làm tốt hơn mỗi ngày, kết quả sẽ đến theo thời gian.
Nếu có điều kiện, bạn vẫn có thể học bổ túc văn hóa, thi lại để có thêm bằng cấp, nhưng đừng chờ đủ bằng mới hành động, hãy vừa học vừa kiếm nghề ngay từ bây giờ.
Lời Kết
Hy vọng qua những gợi ý trên, bạn đã hình dung rõ hơn không có bằng 12 nên học nghề gì để vừa phù hợp với bản thân, vừa có khả năng kiếm sống ổn định.
Dù bạn chọn nghề spa, phun xăm, bếp, điện lạnh, sửa xe, thiết kế hay bán hàng online, điều quyết định vẫn là thái độ học hỏi và sự bền bỉ theo đuổi nghề.
Hãy cho mình một cơ hội bắt đầu lại bằng việc đăng ký học một nghề cụ thể ngay hôm nay, vì chỉ khi có kỹ năng thật sự, bạn mới tự tin tạo dựng tương lai cho chính mình.
Câu hỏi hay gặp
Không có bằng 12 có học trung cấp nghề được không?
Tùy từng trường và quy định cụ thể, nhiều nơi chấp nhận tuyển sinh trung cấp nghề đối với học viên hoàn thành chương trình THCS hoặc chưa có bằng THPT, bạn nên liên hệ trực tiếp trường để được tư vấn.
Học nghề bao lâu thì có thể đi làm?
Với các nghề dịch vụ, làm đẹp, pha chế, thời gian học thường 3–6 tháng là có thể xin việc; các nghề kỹ thuật như điện lạnh, sửa xe, có thể cần 6–12 tháng hoặc lâu hơn để vững tay nghề.
Nên chọn học nghề ở trung tâm hay học việc tại tiệm?
Nếu có điều kiện, bạn nên kết hợp cả hai: học bài bản ở trung tâm để có kiến thức nền và học việc tại tiệm để quen môi trường thực tế, như vậy sẽ tiến bộ nhanh và dễ xin việc hơn.
Nguồn tham khảo
